Đình Bình Thọ tọa lạc tại khu phố 7, phường Trường Thọ, thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh, có diện tích hơn 1ha, trên gò cao có nhiều cây xanh bóng mát.
Hiện vẫn chưa có tư liệu chính thức nào cho biết cụ thể thời gian xây dựng Đình Bình Thọ cùng những công trình ban đầu của đình. Tuy nhiên, theo các cụ cao niên ở địa phương và ông Lê Văn Trăm, Trưởng Ban Quản trị đình Bình Thọ cho biết: đình có cách nay trên 200 năm. Trước năm 1900, đình Bình Thọ là ngôi đình chung của hai thôn Bình Thọ và Trường Thọ. Nhưng vị trí đình không thuận lợi khi lọt vào giữa khu vực có ba ngôi chùa xung quanh (Sùng Đức, Linh Sơn, Thiên Phước), do vậy, năm 1900 các bậc cao niên trong thôn quyết định dời đình về vị trí hiện nay.
Cổng đình được xây dựng lại vào năm 2001 và hoàn thành năm 2002. Bờ nóc mái giữa cổng đình trang trí tượng gốm lưỡng long tranh châu, chính giữa phía trên cổng có bảng hiệu chữ Việt “Đình thần Bình Thọ”. Mái ở hai bên lợp ngói, trên nóc mái trang trí đơn giản hình hồ lô và đắp hình rồng cách điệu. Từ cổng tam quan đi vào khoảng 100m mới đến cổng trước sân đình. Cổng này được xây dựng năm 1930, có kiểu dáng kiến trúc Tây Âu gồm hệ thống cột vuông, có hoa văn đầu cột, cửa vào hình vòm.
Bước vào khuôn viên đình, công trình nổi bật nhất là khối kiến trúc chính của đình, gồm Tiền điện, Chính điện, Nhà túc, Nhà bếp. Đặc biệt khu Tiền điện vẫn giữ được nét kiến trúc xưa với dạng nhà ba gian, hai chái, một dạng nhà cổ dân gian truyền thống của người Việt, với mái lợp ngói âm dương, bờ nóc mái trang trí gốm lưỡng long tranh châu.
Giữa Tiền điện có ba hương án thờ bằng gỗ, loại hương án cổ với chạm khắc rồng mây tinh xảo. Cách bài trí thờ cúng ở đây cũng rất độc đáo: hương án giữa thờ Bác Hồ, hai hương án còn lại thờ vọng. Gian chái bên tả thờ các anh hùng liệt sĩ, bên hữu đặt trống chầu, cả hai bên đều có tượng ngựa. Ngay phía trên Tiền điện có ba bức hoành phi chữ Hán. Hai bên là cặp liễn phẳng, nền đỏ, chữ Hán khắc chìm, thếp vàng.
Khác với Tiền điện, kiến trúc ngôi Chính điện đình Bình Thọ là dạng kiến trúc tứ trụ với bốn cột gỗ ở chính giữa. Từ bốn cột trung tâm, không gian kiến trúc mở rộng ra bốn hướng. Bước vào Chính điện, ta cảm nhận được sự uy nghi, cổ kính của ngôi đình bởi cách trang hoàng, bài trí rực rỡ và trang nghiêm. Tại khu vực này, nghề chạm khắc gỗ xưa được lưu giữ rõ nét qua 6 cặp liễn, 6 bao lam, 5 hoành phi, xám bài, bàn thờ và khám thờ Thần, với nét khắc thật tinh tế. Trên xám bài gian chính giữa trước khám thờ Thần có đặt một ngai của Thần, chất liệu gỗ, được chạm khắc tỉ mỉ hình rồng, phủ nhũ vàng có từ năm 1926. Đây là một tác phẩm chạm khắc hiếm có còn lại trong số các đình tại Thành phố Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó còn có chúc văn khắc trên gỗ có từ năm 1935 cùng bộ binh khí bằng đồng nguyên chất gồm 16 món với kỹ thuật đúc đồng tinh xảo. Khám thờ Thần Thành hoàng bổn cảnh được làm bằng chất liệu gỗ chạm khắc tỉ mỉ, bên trong có tượng thần với dáng uy nghi, đầu đội mão, mặc áo phẩm phục, tay trái cầm đai, tay phải ở tư thế giơ cao; hai bên có cặp hạc đứng chầu. Đến nay, đình vẫn còn lưu giữ sắc phong của vua Bảo Đại dành cho Thần Thành hoàng bổn cảnh Thôn Bình Thọ, được viết trên giấy lụa mỏng màu vàng với họa tiết hoa văn rồng mây, là một di vật quý về tinh thần, tâm linh của người Việt.
Dù trải qua nhiều biến động với nhiều nguyên nhân khác nhau làm cho ngôi đình dần xuống cấp, quá trình tu bổ qua nhiều lần ít nhiều đã làm mất đi nét kiến trúc xưa nhưng về cơ bản, đình Bình Thọ vẫn giữ được nét đặc trưng của đình làng Nam Bộ nói chung và khu vực Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, với nhiều di vật, cổ vật được lưu giữ.
Không chỉ mang giá trị về kiến trúc nghệ thuật, đình Bình Thọ còn là một địa điểm gắn liền với một số sự kiện lịch sử cách mạng của địa phương. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, đình là nơi đi lại, hoạt động của chú Đào Sơn Tây, một thiếu tướng của quân đội nhân dân Việt Nam, người con ưu tú của cách mạng. Với những giá trị về mặt lịch sử – văn hóa – nghệ thuật, đình Bình Thọ đã được Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố, theo quyết định số 3036/QĐ-UBND, ký ngày 20/6/2009 của UBND Thành phố Hồ Chí Minh.
Tổng hợp
